Ite cheret nàrrere a colare trintaduos annos intro de una presone? Oe in die, si pensamus a sa farta de giustìtzia, pensamus prus che àteru a chie, mancari, at furadu, bochidu, trampadu e nudda at pagadu pro su chi at fatu, ma su de colare annos in presone sena neghe peruna non nos benit a conca a fitianu, ca pro nois est piessìgnu de sotziedades ue is deretos de is personas non sunt amparados, e pensamus chi cosas che a custa acuntessant isceti a largu de nois.
Imbetzes sutzedent fintzas in domo nostra e s’istòria de Beniaminu Zuncheddu, chi at coladu casi 33 annos in is presones de s’Istadu italianu mancari esseret innotzente, est un’ammonestu chi nos imparat chi tocat a istare semper a s’avvertida fache a is ingiustìtzias.
Trintaduos annos furados a unu òmine chi, cando dd’ant arrestadu fiat pastore e teniat isceti 26 annos e cando est bessidu che òmine sena neghe, nde teniat giai giai 60. In custos annos dd’ant privadu de sa possibilidade de si fàghere una famìllia, de sighire su traballu suo, de si fàghere una vida.
Custa istòria de ingiustìtzia nos dat s’ocasione de arrejonare subra temas vàrios e fintzas subra is prègiudìtzios de òrganos de s’istadu italianu subra is sardos e sa lìmba issoro.
Difatis, in custu acuntèssiu, pròpiu su sardu at tentu unu rolu pretzisu: a su princìpiu, pro su pagu cunsideru chi nd’ant tentu cando serbiat pro cumprèndere is intertzetatziones e, a pustis – a s’imbresse – pro totu su chi at fatu essire a pigiu un’analisi funguda de arrejonos e chistionos in sardu chi is investigadores aiant registradu.
Una ingiustìtzia istremenada
Calicunu narat chi s’istòria de Zuncheddu siat sa prus faddina manna giuditziària de s’istòria de s’Istadu italianu. Chi siat faddina o neghe, cada unu de nois si nde podet fàghere un’idea connoschende prus a fundu is acuntèssios giuditziarios.
Su fatu, chi est reale e non si podet negare, est chi Zuncheddu at passadu giai giai 33 annos in presone cun s’acusa de èssere su responàbile de su “Ochidòrgiu de Sìnnia” de su ghennàrgiu de su 1991, cando in su sartu de sa bidda aiant mortu a tres personas a corfos de fusile.
Dd’aiant cundannadu a sa presone a vida, ma issu, dae sa prima die chi dd’ant inserradu intro de cuddos muros, semper at nadu de èssere innotzente. At paradu fronte e dd’at torradu a nàrrere pro 32 annos, fintzas cando ddi cunsigiabant de contare – mancari fesset fàula – de èssere su responsàbile de s’ochidòrgiu, ca diat àere agiudadu a tènnere una pena prus lèbia.
Cun grandu dinnidade issu non s’est arrèndidu, torrende a decrarare semper s’innotzèntzia sua. Pustis de totus custos annos, unu processu de revisione at torradu a Tziu Beniaminu sa resone boghende·nde a pìgiu fintzamentas sa beridade, est a nàrrere s’estraneidade totale a cuddos acontèssios dramàticos.
Su rolu de sa limba sarda
Torrende a analizare is fases de su protzessu de revisione, est làdinu su rolu determinante chi at tentu sa perìtzia linguìstica e, duncas, sa lìngua sarda, pro sa liberatzione de Zuncheddu.
Custu, e totu su gròmuru de istòrias, cunfessiones, testimonias chi ant permìtidu de iscoberrere sa beridade, nche ddu isbòddigant Beniaminu Zuncheddu e de s’abogadu suo Mauro Trogu in su libru “Io sono Innocente”, in ue is paràulas issoro nos contant cust’istòria orrorosa, ma cun unu finale positivu.
Leghende su libru si podent connòschere prus a fundu is acuntèssios e si podent connòschere is òmines e is fèminas chi ant agiudadu a Zuncheddu a non pèrdere sa forza e s’isperàntzia in custu caminu longu prus de trint’annos chi pariat non bìdere lughe a s’acabu.
Intro is persones bolet mentovadu fintzas Antoni Ignàtziu Garau, su peritu espertu de limba sarda chi at curadu s’anàlisi linguìstica e chi, gràtzias a una connoschèntzia funguda de su sardu, at fatu a manera chi essirent a pìgiu elementos chi antis, pro more de su pagu cunsideru de sa limba e de una anàlisi superfitziale, fiant abarrados cuados sena permìtere de cumprèndere sa beridade.
Sa de su sardu est una de is tantas istòrias intro de sa vitzenda e pensamus siat de importu a dda torrare a marcare pro fàghere cumprendere s’importu chi su sardu podet tènnere no isceti pro chistiones culturales, istòricas e linguìsticas in sei, ma fintzas in chistiones cuncretas chi pertocant sa vida e sa libertade de sa gente.
Assemblea Natzionale Sarda traballat pro nche iscontzare pregiudìtzios che a “su sardu non serbit a nudda” e àteros subra sa lìngua, s’istoria, sa cultura e su pòpulu sardu etotu, ideas chi a fitianu tenent conseguèntzias negativas subra s’aficu chi ponimus in nois matessi.
ANS cuncordat in Aristanis su fèstival Fàulas, cun sa punna de nche furriare fundu a susu is pregiudìtzios subra is sardos e sa Sardigna.
Video de sa presentada de su libru “Io sono innocente”, de Mauro Trogu cun Beniamino Zuncheddu, ordingiada dae Assemblea Natzionale Sarda.
Martis 6 de Austu, in sa Pineta de sa Biblioteca de su comunu de Mandriola (Comunu de Santeru).
Vìdeo e montàgiu: Giacomo De Bastiani