Sa Rebellia de Su Connotu de su 26 de abrile de su 1868 est istada sa cunseguèntzia de unas cantas leges fatas dae is Savojas, dae su 1820 a su 1858, pro privatizare is terrinos. Sa figura prus connota de sa rebellia est Paschedda Zau, mentovada galu oe che esempru de coràgiu.
Cuntestu istòricu
Su 26 de abrile de su 1868 est die famada in Sardigna pro sa Rebellia de Su Connotu.
Is fatos de su 1868 sunt acontèssidos in Nùgoro, ma tocat a dare unu mìnimu de cuntestu istòricu, ca sa Rebellia est istada sa cunseguèntzia de unas cantas leges fatas dae is Savojas, dae su 1820 a su 1858, pro privatizare is terrinos.
Sa prima de custas leges est istada s’Editu de is cungiaduras (Editto delle chiudende in italianu), chi cunsentiat a is privados chi si ddu podiant permìtere de tancare a muru gurdu, o a cresura, o in cale si siat àtera manera, is terrinos chi in antis ddos impitaiat totu sa comunidade. A chie si nde serraiat unu, fintzas mannu, ddu reconnoschiant comente mere ùnicu. Est pròpiu tando chi sunt nàschidos cussos terrinos cungiados chi si narant “tancas”. E est tando chi est nàschida sa cantzone de Merchioro Murenu:
Tancas serradas a muru
fatas a s’aferra aferra
si su chelu esseret terra
l’aiant serradu puru
In Barbàgia e in Ogiastra su de nche bogare is usos comunitàrios at fatu dannu mannu. In is primos annos chi ant cumintzadu a aplicare custa lege sa gente at cumintzadu a si bortare contra, a bortas cun atziones violentas. Ma is cosas sunt andadas dae male in peus in su 1858, cando is autoridades ant cumintzadu a fàghere bèndere fintzas is terras de su domàniu in ue is biddaresos podiant pastorigare e collire sa linna.
Is fatos de Nùgoro de su 1868
In Nùgoro, su 26 de abrile de su 1868, b’at àpidu sa rebellia In Nùgoro, su 26 de abrile de su 1868, b’at àpidu sa rebellia prus manna. Su cussìgiu comunale aiat aprovadu una delìbera pro lotizare e pònnere a bèndere su cumonale de “Sa Serra”. Sa gente fiat arrenegada. Ma non b’at àpidu nudda de fàghere: cussos terrinos, chi in antis ddos podiant impitare totus, s’amministratzione ddos at fatos tancare deretu.
Is tzitadinos, tando, sunt tzucados a su palatzu comunale, nch’ant ghetadu is ghennas e ant leadu is fusiles de sa Guàrdia Natzionale. Tando ant postu fogu a is documentos in ue bi fiant is progetos de lotizatzione e is registros de s’Istadu Tzivile. “A su connotu” fiat sa paràula de òrdine de is manifestantes. Issos, ghiados dae una fèmina chi si naraiat Pasca Selis Zau (o Paschedda), cheriant pròpiu a torrare a is usos antigos, est a nàrrere a magonire is terrinos in forma comunitària.
It’est a nàrrere “torrare a su connotu”?
“Torrare a su connotu” bolet nàrrere torrare a su chi si connoschet, a su chi est semper istadu, ca is leges savojardas fiant mudende unu sistema de vida chi in Sardigna esistiat dae sèculos, dae is tempos de is Giuigados. Cun is cungiaduras, is terras (adempriviles) pro messare e pro pàschere, chi permitiant a is comunidades de esistire, acabaiant de èssere de totus.
Sa (non) respusta de sa polìtica
Giorgi Asproni, diputadu in Parlamentu, a un’ala fiat de acordu a bèndere su cumonale, a s’àtera aiat naradu chi sa neghe de custa rebellia fiat de is preìderos. Belle gasi, a pustis de su disacatu, in pare a àteros diputados sardos, aiat pedidu a su guvernu italianu de fàghere un’indàgine in contu de is cunditziones sotziales e econòmicas de Sardigna.
In su mese de santandria de su matessi annu est nàschida una Cummissione Parlamentare de indàgine. Su presidente fiat Depretis. Sa Cummissione est tzucada a Sardigna in su 1869. Ma non sunt bartos a nudda is tentativos de Frantziscu Cocco Ortu e de su marchesu de Làconi Innàssiu Aymerich de crarire a is cummissàrios is problemas econòmicos de s’ìsula. S’ùnicu chi aiat fatu unu traballu unu pagu sèriu est istadu Quintino Sella, chi aiat iscritu una relatzione interessante subra de s’indùstria minerària sarda. Ma dae s’operadu de sa cummissione non b’at essidu perunu atu cuncretu.

Pasca Selis Zau, o Paschedda
Pasca Selis nascheit in Nùgoro su 16 de làmpadas de su 1808, fìgia de Sebastiano Selis e de Elena Mele. In su 1828 si fiat cojuada cun Salvatore Valerio Guiso e paris aiant tentu 10 fìgi_s. In su 1856 perdet su maridu. In su 1868 est protagonista de is fatos chi amus contadu. Si morit in su 1892.
Ligàmenes:
https://salimbasarda.net/nugoro-1868-sa-rebellia-de…/…
http://www.contusu.it/a-su-connottu-la-ribellione-del-1868/
http://www.cronachenuoresi.it/…/paska-zau-e-i-moti-de…/
http://www.cronachenuoresi.it/…/a-su-connottu-torramus…/
http://www.sardegnaambiente.it/j/v/152?s=25415&v=2&c=1548…
http://www.rivistaetnie.com/vicende-proprieta-sard
La riolta di Su Connotu di lu 1868
La Riolta di Su Connotu di la dí 26 d’abbrili di lu 1868 è istata lu risultatu d’una summa di leggji fatta da li Savoja, da l’annu 1820 a l’annu 1858, pa’ priatizzà li tarri. La frigura più cunnotta di la riolta è Paschedda Zau, mintuata finz’a li tempi nóstri che esèmpiu di curaggju.
Cuntestu stóricu
La dí 26 d’abbrili di lu 1868 è una dí cunnotta in Saldigna pa’ la Riolta di Su Connotu.
Li fatti di lu 1868 so cumbinati in Nùaru, ma tocca a dalli un mìnimu di cuntestu stóricu, palchí la Riolta è stata lu risultatu d’un celtu númmaru di leggji fatti da li Savoja, da lu 1820 a lu 1858, pa’ priatizzà li tarri.
La primma di chisti leggji è istata l’Edittu di li cjudendi (Editto delle chiudende in italianu), chi palmittia a li priati chi si la pudíani palmittí di tancà a muru siccu, o cu’ la maccja, o in cassisia alta manéra, li tarri chi primma trattaa tutta la cumunitai. A ca si ni cjudia unu, puru mannu, lu cunniscíani che únicu patronu. Fusi próppiu tandu chi nascisini chissi tarrenu cjusi chi si cjamani “tanchi”. E fusi tandu chi nascisi la canzona di Merchioro Murenu:
Tancas serradas a muru
fatas a s’aferra aferra
si su chelu esseret terra
l’aiant serradu puru
In Barbàgia e in Ogliastra lu bucanni l’impréu cumunitàriu fési danni manni. Illi primmi anni chi cumincésini a applicà chista leggij la gjenti cumincési a vultassi, ancóra cu’ azioni viulenti. Ma li cosi andésini sempri peggju illu 1858, candu l’autoritai cumincésini a fà vindí ancóra li tarri cumuni undi la gjenti di li paési pudíani pascià e fassi la ligna.
Li fatti du Núaru di lu 1868
In Núaru, la dí 26 d’abbrili di lu 1868, vi fusi la riolta più manna. Lu Cunsiddu Cumunali aia appruatu una delíbbara pa’ lotizzà e punissi a vindí lu cumunali di “Sa Serra”. La gjenti éra arrinicata. Ma no vi pudésini fà nudda: chissi tarreni, chi primma pudíani trattà tutti, l’amministrazioni li fési tancà di li tuttu.
Li cittadini, tandu, andésini a ciuccà a lu palazzu cumunali, ni lampésini la gjanna, e piddésini li fusili di la Gualdia Naziunali. Tandu punísini focu a li ducumenti undi v’érani pruggjetti di lotizzazione e li registri di lu Statu Civili. “A su connotu” (lu cunnottu) éra la paràula d’òldini di li manifistanti. Iddi, ghidati da una fèmina chi si cjamaa Pasca Zau (o Paschedda Zau), vulíani próppiu a turrà a l’usi antichi, saria a dí a tiné li tarreni folma cumunitària.
Cosa vó dí turrà a “lu cunnottu”?
“Torrare a su connotu” vó dí turrà a lu chi si cunnisci, a lu chi è sempre statu, palchí leggji savojaldi érani cambiendi un sistema di ‘ita chi esistia da sempri, da li tempi di li gjudicati.
Cu’ li cjiudendi, li tarri chi si trattàani pa’ missà e pa’ pascià, chi palmittíani a li cumunitai d’esistí, cumpríani d’essevvi di lu tuttu.
La (mancata) risposta di la pulíttica
Gjolgju Asproni, deputatu in Parlamentu, a un’ala éra d’accoldu a vindí lu cumunali, a l’alta dicia chi la culpa di la riolta éra di li préti. Maccari chistu, dapói di lu disastru, insembi a alti deputati saldi, dummandési a Lu guvelnu italianu di fà un’indàggjina innantu a li cundizioni sociali e ecunómichi di la Saldigna.
Illu mési di santandria di lu matessi annu nascisi una Cummissioni Parlamentari d’ indàggjini. Lu presidenti éra Depretis. La Cummissioni arrési in Saldigna illu 1869. Ma no silvísini a nudda li prói di Franciscu Cocco Ortu e di lu malchésu de Làconi Innàssiu Aymerich di cjarí a li cummissàrii li prublemi ecunómichi di l’ísula. L’únicu chi fési unu traballu unu pocu sériu fusi Quintino Sella, chi scriisi una relazioni intarissanti innantu a l’indústria minerària salda. Ma da l’oparatu di la cummissioni no nascisi nisciun attu cuncretu.

Pasca Selis Zau, o Paschedda
Pasqua Selis nascisi in Nùaru la dí 16 di làmpata di lu 1808, fiddóla di Bastianu Selis e di Elena Mele. Illu 1828 si cujuési cun Salvatore Valerio Guiso e insembi ‘ésini 10 fiddóli. Illu 1856 paldisi lu maritu. Illu 1868 stési prutagunista di li fatti chi aemu cuntatu. Murisi illu 1892.
Liami:
https://salimbasarda.net/nugoro-1868-sa-rebellia-de…/…
http://www.contusu.it/a-su-connottu-la-ribellione-del-1868/
http://www.cronachenuoresi.it/…/paska-zau-e-i-moti-de…/
http://www.cronachenuoresi.it/…/a-su-connottu-torramus…/
http://www.sardegnaambiente.it/j/v/152?s=25415&v=2&c=1548…
http://www.rivistaetnie.com/vicende-proprieta-sardegna…/
