Terra Giudicale

È l’alba del secondo millennio. La Sardegna bizantina è abbandonata a sé stessa e preda delle incursioni islamiche. Prendono forma quattro regni liberi e indipendenti, detti Giudicati: Torres, Gaddura, Arbarèe, Càlari, destinati a scrivere pagine importanti della storia sarda, la nostra, anch’essa abbandonata. Noi ve la faremo riscoprire: luoghi, personaggi, battaglie, intrighi e misteri. Benvenuti in Terra Giudicale, una storia immensa che va celebrata!

Sai come erano organizzati i Giudicati? Ecco come:

  • Su Rennu/Logu: è il territorio di tutto il Giudicato, governato dal Giudice.
  • Is Curadorias: distretti amministrativi nei quali è suddiviso il Rennu, con a capo il Curatore.
  • Is Villas: città e paesi all’interno di ogni curatoria.

Giudicato di Càlari

Fu probabilmente il primo giudicato a formarsi, col progressivo distacco dal dominio bizantino, ed esso aprì la strada alla nascita degli altri regni giudicali. Copriva un territorio di 8000 km², fu suddiviso in 16 curatorie ed ebbe come capitale Santa Igia, oggigiorno nota come Santa Gilla, quartiere alle porte del centro di Cagliari. Terra contesa dalle potenze di Pisa e Genova, cadde nel 1258 con la distruzione proprio della capitale, da cui prese avvio il dominio pisano dell’isola.

Giudicato di Torres

Il territorio, per buona parte corrispondente al Logudoro, era diviso in 20 Curatorie e delle sue vicende si narra nel “Liber Iudicum Turritanorum”. La sua capitale fu appunto Torres (l’attuale Porto Torres) e successivamente Ardara. Fu conteso da Pisani, Genovesi, dallo stesso giudicato d’Arborea ed ebbe personaggi di spicco ben oltre i suoi confini. Si dissolse con la scomparsa dalle scene di Adelasia, sua ultima regnante, e finì per essere smembrato per soddisfare gli appetiti dei suoi contendenti.

Giudicato di Arborea

Esso era suddiviso in 14 Curatorie per un totale di 5500 km² di territorio e abbracciava la vasta area compresa tra Campidano maggiore, Marmilla, Mandrolisai e parte della Barbagia. Fu il regno che resistette per più lungo tempo al disfacimento che aveva spazzato via gli altri giudicati, e rappresentò l’esempio più alto della volontà di unificare la Sardegna in un regno indipendente, divenendo il simbolo storico di una Sardegna libera e prospera.

Giudicato di Gallura

Si sa che si formò nel retroterra della capitale Civita (oggi chiamata Olbia).Era il giudicato territorialmente meno esteso, diviso in 10 Curatorie ma soggetto nei secoli a variazioni dei confini. Il suo territorio, aspro e montuoso, lo rendeva povero di risorse.Le fonti sono avare nel farci conoscere la sua storia.

A dd’ischis comente fiant organizados is Giuigados? Mirade comente:

  • Su Rennu/Logu: est su territòriu de totu su Giuigadu, guvernadu dae su Giùighe.
  • Is Curadorias: distritos amministrativos in is cales est partzidu su Rennu, cun mere su Curadore.
  • Is Villas: tzitades e biddas a intro de ògnia curadoria.

Giudicadu de Càlari

Cun s’istesiada progressiva dae su domìniu bizantinu, est istadu probabilmente su primu giuigadu a nàschere, aprontende su caminu pro sa nàschida de is àteros regnos giuigales. Ocupaiat unu territòriu de 8000 km², fiat partzidu in 16 curadorias e teniat a capitale Santa Ìgia, oe Santa Gilla, unu bixinadu a s’inghitzu de su tzentru de Casteddu. Motivu de cuntierra intre is potèntzias de Pisa e Gènova, in su 1258 su Regnu morgeit cun su derruimentu pròpiu de sa capitale, dae ue est cumintzadu su domìniu pisanu de s’ìsula.

Giudicadu de Torres

Su territòriu, chi pro sa majoria fiat su de su Logudoro, fiat divididu in 20 Curadorias e su “Liber Iudicum Turritanorum” contat is istòrias suas. Sa capitale fiat Torres (oe Portu Turre/Posthutòrra) e a pustis Àrdara. Fiat cuntèndidu dae Pisanos, Genovesos, e fintzas dae su Giuigadu de Arbarèe e at tentu personàgios importantes fintzas a foras de is làcanas suas. S’istòria sua acabeit cando Adelàsia morgeit, ùltima regnante, e su territòriu suo est istadu partzidu pro cuntentare is cuntierradores.

Giudicadu de Arbaree

Fiat partzidu in 14 Curadorias, pro unu totale de 5500 km² de territòriu e cumprendiat un’area manna intre Campidanu majore, Marmilla, Mandrolisai e parte de sa Barbàgia. Fit su regnu chi resisteit pro prus tempus meda a su disacatu chi aiat ispèrdiu is àteros Giuigados, e at rapresentadu (e rapresentat) s’esempru prus artu de sa voluntade de aunificare sa Sardigna in unu regnu indipendente, divenende su sìmbulu istòricu de una Sardigna lìbera e prosperosa.

Giudicadu de Gaddura

S’ischit chi si formeit in sa terra de segus de sa capitale Cìvita (oe ddi narant Olbia /Terranoa). Fiat su giuigadu prus minore, divisu in 10 Curadorias ma in is sèculos prus sugetu a mudare is làcanas. Su terrinu suo, aspru e de monte, fiat sa resone de sa falta de intradas. Is fontes sunt pagas, tando est matanosu connòschere s’istòria sua.

Cumpartzi | Condividi